สภาลมหายใจเชียงใหม่

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

ไฟอมก๋อย

โดย บัณรส บัวคลี่ สภาลมหายใจเชียงใหม่

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120903655_3838606762850704_8953292589805555647_n.jpg

1. อมก๋อย เป็นอีกตัวอย่างรูปธรรมบอกเล่าความซับซ้อนของปัญหาไฟ ฝุ่นควัน มลพิษ ของพื้นที่ภาคเหนือ
2. อมก๋อย ห่างจากเมืองเชียงใหม่กว่า 200 ก.ม. กันดารและไกลสุด เป็นเขตดอยสูง ที่ตั้งตัวอำเภอ 800 ม. รทก. จากนั้นก็ไต่ดอยสูงๆ ต่ำๆ บนชั้นความสูง 1000-1500 ม. รทก. สูงกว่าดอยสุเทพ
3. ด้วยความสูงขนาดนี้ อากาศก็ดีสิครับ คนที่นั่นจึงไม่ค่อยรู้สึกว่ามลพิษอากาศฝุ่นควันเป็นปัญหา / ตอนที่อากาศในเวียงเชียงใหม่แย่สุด บนดอยสุเทพ-ปุยก็ไม่ได้แย่มาก เพราะฝุ่นจะอวลหนาแน่นในระดับพื้นดิน นี่คือดอยใกล้เวียงที่สุดนะ ดังนั้นอมก๋อยจึงเป็นโอเอซิสในยามฤดูฝุ่นได้
4. ประชากรชาวอมก๋อยส่วนใหญ่สุดเป็นชนเผ่า ยากจน แถมรุงรังกับปมที่ทำกิน เพราะพื้นที่แทบทั้งอำเภอไม่มีที่ราบและเอกสารสิทธิ์ ส่วนใหญ่ก็เขตป่าสงวน ไม่รู้ป่ารุกคน-คนรุกป่า รุงรังไปหมด มันจึงง่ายที่หากจะหยิบข้อกฎหมายป่าไม้มาจัดการ หากเกิดขัดแย้งกับรัฐ

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120862700_3838606826184031_2299234221952685054_n.jpg

5. ที่ราบไม่มี หมู่บ้านส่วนใหญ่ตั้งบนที่ลาดชันภูเขา ดังนั้นที่ทำกินก็ต้องอยู่บนเขาสูง แปลงทำกินจึงเป็นไร่หมุนเวียน คนที่ราบนึกไม่ออก ทำไมต้องเผา ทำไมอบต. ไม่เอาเครื่องจักรไปช่วย อันว่า แปลงที่ทำกินของเขาอยู่บนดอย ห่างจากบ้านชนิดต้องไปค้างคืนบนนั้น 2-3 คืน ดูแลจัดการไร่ แล้วกลับลงมา เดินอย่างเดียว มันจึงต้องใช้ไฟเผา เพื่อจัดการพื้นที่เกษตร
6. ชาวเผ่าที่นั่นส่วนใหญ่ปลูกข้าวกินเอง และพืชอื่นๆ แบบพอขาย เอ่อ พืชเชิงเดียวที่โด่งดังสำหรับชาวเวียงเชียงใหม่เมื่อ 10-20 ปีก่อนคือ กะหล่ำ

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120897760_3838606419517405_5008513727517208294_n-1.jpg
รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120930812_3838606612850719_93718764503624411_n-1.jpg

7. อมก๋อยเป็นอำเภอปลอดข้าวโพด นี่เป็นอะไรที่น่าสนใจมากเพราะมันเป็นมติร่วมของกำนันผู้ใหญ่บ้านทั้ง 6 ตำบล เขาเห็นว่าข้าวโพดทำลายนิเวศเกินไป ข้าวโพดมาเขาหัวโล้นทันที แต่วิถีเดิมคือไร่หมุนเวียนอีกปีแปลงนั้นก็เริ่มเขียว อีกสามปีเป็นป่า แต่ไร่หมุนเวียนก็เป็นจำเลยอยู่ดี เพราะภาพถ่ายของการเผาใหม่ๆ มันแรงส์ และจนท.รัฐก็รู้ความดราม่านี้ บินโฉบถ่ายรูป ชนชั้นกลางในเมืองพร้อมชี้นิ้วประณามทันที
8. ความขัดแย้ง จึงบังเกิดขึ้นง่ายๆ เขาไม่เข้าใจเรา – เราไม่เข้าใจเขา 9.เขา(อมก๋อย)ไม่เข้าใจเรา (คนเมือง) ก็คือ เขารู้ว่าในเวียงมีปัญหามลพิษนะ ดูทีวี.ก็เห็นคนเดือดร้อน เห็นข่าวว่ามันเป็นอันตรายสุขภาพ ทราบหมด แต่เขาเชื่อว่า ฝุ่นควันมาจากในเมืองนั่นแหละ ไม่ได้มาจากอมก๋อยเขตชนบท แต่สังคมชี้นิ้วโทษเขา ซ้ำยังมีมาตรการห้ามเผาเด็ดขาด ห้ามแต่คนยากจนที่ทำไร่ปีละครั้ง ปลูกข้าวเลี้ยงตัวเองกินทั้งปี แต่นยบ.รัฐ ไม่ไปห้ามแหล่งกำเนิดมลพิษอื่นในเมืองใดๆ เลย

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120930787_3838610656183648_2195047869516568734_n.jpg
รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120917147_3838610762850304_408948116517859457_n.jpg

10. เรา(คนเมือง) ไม่เข้าใจเขา (อมก๋อย) ก็คือ ไม่เข้าใจภูมิประเทศนิเวศภูเขาและเงื่อนไขรุงรังของรัฐไทยในปัญหากรรมสิทธิ์ที่ทำกินเขตป่า perception ของคนเมืองต่อคนดอยก็คือ พวกนี้รุกป่า ทำลายป่า แถมเผาดะ ตัวการใหญ่ของปัญหา
11. คนอมก๋อยเผาเฉพาะแปลงไร่หมุนเวียนที่ทำกิน จะมีการกันแนวไฟ ไม่ให้ลามเข้าแปลงเก่ามิฉะนั้นแปลงเก่าจะเสียหายไปด้วย มีป่าอนุรักษ์ ป่าจิตวิญญาณ
12. ประเด็นท้าทายของนยบ.การบริหารจัดการ อาจแบ่งเป็น สองส่วนคือ การบริหารจัดการพื้นที่เกษตรทำกิน และการบริหารไฟในป่า (ที่มีคนไปหาของป่า จุดแล้วลาม แกล้งเผา หรือไฟลามมาจากเขตอื่น ฯลฯ ) ซึ่งที่สุดแล้วมักจะดับกันไม่ได้
13. มีพื้นที่ป่าอนุรักษ์เขตรักษาพันธุ์สัตว์ฯ สังกัดกรมอุทยาน ปีที่แล้วไหม้หนัก เขตดังกล่าวมีจนท.ดูแล แต่ไม่เพียงพอ นี่เป็นโจทย์ของรัฐ
14. พื้นที่ป่าสงวนราวล้านกว่าไร่ ไม่มีเจ้าหน้าที่ดับไฟของกรมป่าไม้โดยตรง เพราะถ่ายโอนภารกิจแล้ว มีแต่จนท.ป่าไม้โครงการ รวมแล้วประมาณ 30 นาย ดูแลป่าล้านกว่าไร่อมก๋อยไม่พอแน่นอน
15. ดังนั้นมันจึงเป็นปัญหาซ้อนปัญหา การบริหารจัดการไฟในเขตเกษตรทำกิน (ไร่หมุนเวียน) มีปัญหาตรงที่นยบ.ส่วนกลางกำหนดห้ามเผาเด็ดขาดจน 30 เม.ย. ชาวบ้านทำไม่ได้ เพราะต้องเผาให้สมบูรณ์ตามวิถีของเขา / และก็มีปัญหาตรงการจัดการไฟพื้นที่ป่าแท้ๆ ล้านกว่าไร่ ไม่มีเจ้าภาพจริงจัง ไม่มีจนท.ดับ ใช้แรงกำนันผญบ.ชาวบ้านเกณฑ์ไป
16. อบต. 6 แห่งที่นั่นก้าวหน้ากว่าที่อื่น เพราะเขาอยู่กับป่า เขาเลยจัดสรรเงินงปม.ที่น้อยนิด (เพราะอบต.ที่นั่นยากจน) ให้กับหมู่บ้านไปจัดการไฟ หมู่ละ 5 พันบาท ซึ่งก็มีปัญหาจริงๆ เพราะบางหมู่บ้านเล็กนิดเดียวไม่ถึง 100 ครัวเรือน ได้ไป 5 พัน อีกหมู่บ้านแบ่งเป็น 6 หย่อมบ้าน ก็ได้ไปเท่าๆ กัน จัดสรรไม่พอ

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120955101_190223405836825_4441238269010631715_o-1024x683.jpg
รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120875776_3838610822850298_5229865662483197097_n.jpg

17. ในเมื่อจนท.ไม่พอ ใช้แรงชาวบ้าน แต่ได้งบไปจัดการแค่ 5 พัน ตลอด 3 เดือน การจัดการจึงระโหยโรยแรง ลาดตระเวนไม่ได้ อาหารการกิน ไฟข้ามเขตมา ไฟมีคนไปหาของป่าจุดลุกลาม ไฟที่ต้องห้ามไม่ให้เกิด ควรจะระดมพลังของชาวบ้านไปดับ แต่ไม่มีแรงหนุน อบต.ก็ให้ได้แค่นี้ ส่วนอำเภอ บางปีไม่ได้งบ บางปีได้มาน้อย จัดสรรให้นิดเดียว
18. ป่าอมก๋อยเลยเกิดไฟไหม้เป็นลำดับสามของจังหวัด รองจากฮอดและแม่แจ่ม
19. ปัญหาไฟและมลพิษฝุ่น มีหลายมิติซ้อนๆ มิติที่สำคัญอีกอย่างคือความไม่รู้ ของทั้งคนในพื้นที่และคนนอกที่ไม่เข้าใจ เอาง่ายๆ แค่นิเวศภูมิอากาศของแอ่ง ในฤดูนั้นลมพัดจากทิศใต้/ตะวันตก ไม่เพียงเท่านั้น อากาศไม่ยก การระบายอากาศลดลงเหลือแค่ 2-3 ก.ม. จากพื้นดิน ดังนั้น ทุกๆ มลพิษที่เกิดก็สะสมมากขึ้น ระบายไม่ออก ไอ้ที่เคยระบายได้ อย่างฝุ่นควันไอเสียเมืองก็ระบายไม่ได้ ส่วนในป่าก็มีเผา ผสมกันไป

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120917159_3838606492850731_6530203973772601234_n.jpg

20 . จากข้อ 19. ที่จริงเราทุกคนในแอ่งนั่นแหละที่เป็นตัวการปัญหา เพราะมลพิษฝุ่นควันมาจากกิจกรรมของมนุษย์ จำได้ไหม โควิดเกิดใหม่ๆ เมืองใหญ่ล็อกดาวน์ มลพิษpm2.5 ลดลงวูบๆ ทั้งปักกิ่ง เดลฮี หรือกระทั่งกรุงเทพฯ ในแอ่งเชียงใหม่ลำพูน การจัดการต้นกำเนิดทุกต้นกำเนิดจึงจำเป็นมากๆ ในระหว่างที่อากาศปิด เกิด inversion อากาศไม่ยกตัวต่อเนื่อง ก.พ.-เม.ย.
21. แหล่งกำเนิดทุกแหล่ง จึงไม่ได้หมายถึงไฟเพื่อการเกษตร/ไฟทำกินแค่แหล่งเดียว เพราะรถยนต์ ปากปล่อง โรงงาน โรงบ่ม โรงโม่ ปิ้งย่าง หรือกระทั่งเมรุเผาศพ ล้วนเปรียบได้กับกองไฟแหล่งกำเนิดพิษ ใหญ่น้อยลดหลั่นกัน … นี่เป็นหน้าที่ของประชาชน ช่วยกันสะกิด และเปลี่ยนสายตามอง
22. ส่วนรัฐเอง ก็ต้องส่องกระจก ไม่ใช่นายมา ก็เอาฮ.บินไปไล่จับผู้ร้าย เดือนเมษาง่ายมากเพราะรู้กันดีว่าชาวบ้านต้องเผาไร่หมุนเวียนตามที่เขาทำกันมา จับตอนนั้นยังไงก็มีคนผิดแน่นอน แต่รัฐเองเคยมองเห็นไหมว่า พื้นที่ 2 ล้านไร่ ไม่มีเจ้าภาพรับผิดชอบล้านกว่าไร่ เขตป่าสงวนมีจนท.ธุรการอื่นๆ แค่ 30 นาย ยังไงก็ดูแลไฟในป่าไม่ไหว ปกครองก็ไม่สนใจว่าท้องถิ่นมีงบประมาณไหม ปล่อยเขาขวนขวายหาทำกันเองมา 6-7 ปี กับงบน้อยนิด

รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120866299_3838610709516976_5281084221589130970_n.jpg
รูปภาพนี้มี Alt แอตทริบิวต์เป็นค่าว่าง ชื่อไฟล์คือ 120854190_3838610592850321_2880819611817302642_n.jpg

23. มองเห็นปัญหาอมก๋อย ก็สามารถเข้าใจได้ว่าทำไมแม่ฮ่องสอนจังหวัดนิดเดียวจึงไหม้หนักสุดในภาคเหนือ 1.7 ล้านไร่ … เพราะไม่มีจนท.ที่เป็นเจ้าภาพดูแลพท. กับงบประมาณไม่ถึงด้วยใช่ไหม…
24. จังหวัดภาคเหนือตอนบนไฟไหม้รวม 8 ล้านกว่าไร่ เอาแค่เชียงใหม่ ตาก แม่ฮ่องสอน รวมกันครึ่งหนึ่งของเก้าจังหวัดคือไหม้ไป 4 ล้านกว่าไร่ นี่คือโจทย์ของมลพิษฝุ่นภาคเหนือ ที่แตกต่างจากใต้ อีสาน และภาคกลาง กรุงเทพฯ ยาบางขนานใช้ครอบจักรวาลไม่ได้ การไม่สนใจใยดี จู่ๆ โผล่มาต้นเดือนเมษา สั่งไล่ล่าหาผู้ร้ายก็ไม่ใช่การแก้ตรงจุด

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin